De ziekte is vernoemd naar de Amerikaanse neurochirurg Harvey Cushing (1869-1939) die de ziekte als eerste beschreef in 1932. De ziekte van Cushing - ook wel het syndroom van Cushing genoemd,komt voor bij mensen en dieren, waaronder paarden.
Bij paarden wordt wat wij gewoonlijk ” Cushing “ noemen, veroorzaakt door hyperplasie (vergroting) of adenoom (goedaardige tumor) in een gedeelte van de hypofyse dat de pars intermedia genoemd wordt. De correcte term voor deze aandoening is dus pituitary pars intermedia dysfunction, afgekort als PPID. In zeldzame gevallen kan de aandoening ook ontstaan door tumoren in de bijnieren.
De hypofyse is gelegen aan de onderzijde van de hersenen, boven het verhemelte van de mond, en wordt vaak de "meester klier" of "controle klier" genoemd omdat deze hormonen uitscheidt die de werking van andere klieren in het lichaam bepalen. De hypofyse scheidt ACTH (adrenocorticotrophic hormoon) die de productie en de afscheiding van het steroïde hormoon, cortisol controleert. ACTH is overigens niet het enige hormoon dat door PPID verhoogd wordt.
Per definitie is cortisol verantwoordelijk voor een aantal normale, gezonde fysiologische reacties. Een cyclische verandering van het cortisol niveau doet zich voor bij ieder gezond paard gedurende de dag. Cortisol stijgt met vasten en slapen, en helpt bij het behouden van het bloedsuikerpeil. Secretie van cortisol stijgt ook tijdens de training en als onderdeel van de vluchtreactie om energie te leveren door middel van glucose. De afgifte van het hormoon daalt weer als de inspanning of stressvolle situatie stopt. Cortisol is een belangrijke regulator van het immuunsysteem. Het zet belangrijke sporenelementen om in anti-oxidant enzym systemen (superoxide dismutase), en helpt daarmee de weefsels te beschermen tegen de gevolgen van bacteriële endotoxines en inflammatoire reacties. Cortisol stimuleert ook ontgiftings- trajecten in de lever. Dit zijn allemaal normale en gunstige effecten van cortisol.
Echter, bij paarden die aan PPID lijden, is er sprake van een verhoogde cortisol productie grotendeels te wijten aan een niet langer goed gecontroleerde afgifte van ACTH door de hypofyse. Te veel ACTH ontregelt de gevoelige balans en werking cortisol en kan leiden tot immuundeficiëntie. Dat kan op zijn beurt leiden tot verhoogde vatbaarheid voor infecties en een gebrekkig eiwit metabolisme, wat resulteert in spierverlies en hangende buik (vanwege dunner worden van de huid en verzwakking van buikspieren en bindweefsel); en kan leiden tot resistentie voor insuline.
Symptomen
![Afbeelding](http://i844.photobucket.com/albums/ab3/claud666/images3.jpg)
Van Cushing(PPID) wordt vaak gedacht dat het een aandoening is die voornamelijk bij oudere paarden ontstaat of voorkomt. Dat is in zekere mate wel juist, maar helaas zien we ook dat jongere paarden er mee behept kunnen worden.
De diagnose is niet makkelijk te stellen want zelfs ervaren paardenartsen en -eigenaren missen de beginsymptomen nogal eens, mede omdat er ook wel symptomen voorkomen die ook bij andere ziektes voorkomen zoals EMS (Equine Metabool Syndroom) of zelfs Insuline Resistentie. Duidelijk aan Cushing (PPID) gerelateerde symptomen worden pas goed zichtbaar als de ziekte zich al in een ver gevorderd stadium bevindt.
Vooralsnog bestaat er nog geen relatie met betrekking tot erg hoge ACTH waardes en het vertonen van veel symptomen, andersom, dus wel te hoog maar niet extreem ACTH waarde en veel symptomen, of hoge ACTH waarde en weinig tot geen symptomen, het is allemaal mogelijk.
Wat wel opvalt is dat de jonge patiënten, vaak een ander gedrag vertonen; boos en soms zelfs agressief gedrag, paranoïde stress, tegenover de neerslachtige depressie van de oudere patiënten...
Onderstaande symptomen "kunnen" voorkomen bij een paard met PPID , de meest opvallende in het eerste blokje:
Hoefbevangenheid, Hoefabcessen
Lang, dik, krullend haar (hypertrichosis)
Verhaart niet of slecht in het voorjaar
Veel drinken en plassen (PU/PD)
Vetophoping onder de buik, schouders, billen en op de manenkam
Opgevulde holtes, bulten boven de ogen
Terugvallen in de bespiering, vooral op de rug (hangrug)
Zweten zonder oorzaak
Maar ook:
Vermageren ondanks goed eten en veel voeren
Te dik blijven, ondanks diëten
Tandproblemen
Hart- en bloedsomloopproblemen (soms kunnen ze omvallen), epileptische aanvallen
Hardnekkige infecties, oogproblemen
Diarree
Gewrichtsproblemen, Osteoporose
Niet (goed) willen eten, door maagzweren of verdunnen van het maagslijmvlies, stress
Last van parasieten
Schuren
Zweren in de mond
Insuline resistentie
Algehele malaise; paard ziet er depressief uit, doffe vacht en ogen, gedragsveranderingen
Verdikte klieren bij de kaak
Vruchtbaarheidsproblemen, bij merries: moeilijk drachtig worden.
Diagnose
![Afbeelding](http://i844.photobucket.com/albums/ab3/claud666/images2.jpg)
Om erachter te komen of je paard de ziekte van Cushing heeft, kun je naast het op de uiterlijke symptomen afgaan, ook een aantal tests doen. De meest gebruikelijke op dit moment is de ACTH test die je arts kan uitvoeren.
ACTH-test.
Men neemt bloed af en bepaalt daarin de hoeveelheid ACTH. De behandeling van de bloedmonsters is zeer belangrijk: het bloed moet in speciale buisjes afgenomen worden en door de DA gekoeld vervoerd worden. Daarna moet het zo snel mogelijk afgedraaid worden en naar een laboratorium vervoerd worden. De meeste artsen hebben hiervoor goede afspraken met de GD Deventer of de onderzoekslaboratoria in Utrecht. Opslag en behandeling van het bloedmonster is dus zeer belangrijk: als dit niet goed gedaan wordt kan het zowel positieve of negatieve afwijkingen geven.
ACTH-test.
Men neemt bloed af en bepaald daarin de hoeveelheid ACTH.
Om het om te rekenen: \
pg/ml = pmol/L ÷ 0.220
pmol/L = pg/mL x 0.220
Een van de belangrijkste onderzoekers van PPID is Prof.Dr. Andy Durham, verbonden aan het Liphook Equine Hospital in Groot-Brittanië. Hij heeft o.a. vastgesteld dat er bij de bepaling van de ACTH waarde rekening gehouden moet worden met de veranderingen van de seizoenen op het noordelijk halfrond, oftwel de zgn Seasonal Rise ( = SR). In bepaalde perioden van het jaar is het ACTH gehalte altijd wat hoger of lager en heeft daarvoor een grafiek ontwikkeld die je hieronder kunt zien.
Referentiewaarden Andy Durham*
Positief boven ·
November - juli >29 pg/ml* (>6,7 pmol/L) ·
Augustus - oktober >47 pg/ml* (>10,5 pmol/L)
Dit is het referentiekader, met 10 aan weerszijden van de ATCH waarden:
20 - 40 pg/ml Nov-Jul afgeleid van grenswaarde-------------------- > 29
37 - 57 pg/ml Aug-Oct (Seasonal rise) afgeleid van grenswaarde ---------------- > 47
![Afbeelding](http://i844.photobucket.com/albums/ab3/claud666/1-s2.0-S109002331000122X-gr1%201.jpg)
Zuo-Yen Lee, Robert Zylstra, Susan J.A. Haritou, 2003
Abstract
Elevated concentrations of plasma adrenocorticotrophic hormone (ACTH) in horses with pituitary disturbances are often associated with dysfunction of the pituitary’s pars intermedia. The majority of such animals exhibit an increased susceptibility to laminitis, particularly during the autumn. The 24 h plasma ACTH profiles of horses with pituitary pars intermedia dysfunction (PPID), and those of matched controls, were determined in March, June, September and December. Differences in ACTH concentrations between the groups were significant (P < 0.0001), regardless of photoperiod, and persisted throughout the 24 h cycle in all seasons. ACTH concentrations were significantly higher in September and December than in March and June in both groups of animals. Cosinor analysis of the data indicated that the amplitude of changes was season-independent but higher (P = 0.0441) in PPID horses and that a significant interaction (P = 0.0096) existed between body condition (control versus PPID) and season of peak ACTH response. There were significant, but opposite, phase-shift differences in June and September. These results suggest that ACTH has a role as a biomarker of equine PPID providing that appropriate ‘cut-off’ values are used at different times of the year.
Als je op ACTH laat testen, overweeg dan ook om gelijktijdig op Insuline Resistentie te testen! Dat gaat in één moeite door en het is van toegevoegde waarde voor de verdere behandeling van het paard. Mocht het paard IR hebben, dan moet dit gecontroleerd worden door dieet en management - als er sprake is van IR en dit wordt niet behandeld, dan heeft de behandeling voor Cushing ook minder effect. Maar let op: ACTH kan op elk willekeurig moment van de dag getest worden. Maar als je ook op IR laat controleren, dan moet het bloed in de vroege ochtend afgenomen worden en moet het paard nuchter zijn! Nuchter betekent in dit geval dat het paard vóór de bloedafname geen brok of ander krachtvoer mag hebben. Hooi, gras of stro daarentegen mag wel gevoerd worden.
PROGNOSE EN BEHANDELING:
![Afbeelding](http://i844.photobucket.com/albums/ab3/claud666/180px-dikkevacht.jpg)
De ziekte van Cushing is een progressieve en ongeneeslijke ziekte, maar door medicatie kun je de levenskwaliteit van het paard zeker wel verbeteren en hem of haar nog een flink aantal jaren schenken. Het is zaak om met je arts te overleggen of er begonnen wordt met medicatie en moet je een aantal dingen op een rijtje zetten: de kosten van de behandeling en in wat voor conditie je paard is.
Prascend®
Prascend® is het eerste officiële geregistreerde medicijn voor behandeling van paarden. Het is een kleine, rechthoekige roze pil in de vorm van 1 mg tabletten. Elke tablet bevat 1,0 mg pergolide. Sinds de registratie van dit medicijn wordt door dierenartsen niet meer het generieke humane recept voor pergolide uitgeschreven. De Prascend is verkrijgbaar via de dierenarts. Het loont de moeite om diverse dierenartsen te vragen naar de kosten want er zijn prijsverschillen!
Ondanks het advies van B.I. en vele DA's om te starten met 1mg = 1 hele tablet prascend, raden wij dit ten zeerste af! Onze ervaring is toch echt dat het veel prettiger werkt te starten met een lagere dosis. Dit omdat een hoge start doseringen ernstige bijwerkingen kan geven. Daarom is het advies het volgende schema aan te houden:
Startdosis shetlander: 1/8e tablet, verhogen na 5/6 dagen tot 1/4e tablet, etc. tot dat je aan de gewenste dosering komt. (meeste shetlanders staan uiteindelijk op een halve tablet).
Startdosis paard: 1/4e tablet, verhogen na 5/6 dagen tot 1/2 tablet, etc. tot dat je aan de gewenste dosering komt. Houd rekening met een terugval qua bijwerkingen tussen week 2 en 4.
De formule om de hoeveelheid pergolide in mg te berekenen is 0,002 x gewicht van paard in kilo. Bv. wanneer jouw paard 500 kg weegt, dan is de formule 0,002 x 500 kilo paard = 1mg = 1 hele pil. vergeet niet dat dit de uiteindelijke dosis is, dus het is altijd aan te raden om rustig op te bouwen.
Ondanks het advies van de meeste da's om binnen of na 6 weken weer te gaan testen, raden wij dit af; Vooral als je namelijk gaat opbouwen, staat paardlief eigenlijk bij lange na nog niet lang genoeg op de voorlopige volledige start dosis. Wij adviseren dan ook om pas weer te gaan testen, na minimaal 8 weken op een volledige dosis prascend. Geef de medicatie namelijk ook goed de tijd om zijn werk te doen.
Als je ondanks een voorzichtige opbouw van de medicatie toch problemen ziet met eten, dan is er een adaptogeen kruidenmiddel APF van Auburn Labs dat vaak goed helpt. Het is in Nederland alleen verkrijgbaar bij Pardoes Aurora: http://www.pardoes-aurora.nl/pardoesbes ... uiden.html
BAH, VIES.. LUST IK NIET !!!
Ja, daar sta je dan met je dure roze pil en paardlief weigert categorisch ‘m in te nemen.. De fabrikant heeft het medicijn bepaald geen lekker smaakje gegeven en zodra de pil in contact komt met vocht, geeft deze een akelige bittere smaak en geur af. Paarden zijn meesters in het ontdekken van vervelende smaakjes en geuren en er zijn heel wat paarden die weigeren de pil aan te nemen. Dus moet je een list verzinnen om het toch te kunnen geven! De oplossingen zijn legio: verstoppen in iets wat een paard lekker vind: van stukken ontbijtkoek, krentenbolletje, niet te nat fruit zoals een stevig stukje appel of banaan, gedroogd fruit ( dadels zonder pit, abrikoos, pruim) .. alles wat ze lekker vinden. Dat dit vaak suikerachtige producten zijn is niet erg – je geeft maar een heel klein beetje dus hoef je niet meteen voor een suikerpiek te vrezen. In het uiterste geval kun je de pil ook oplossen in water en deze met een spuitje in de mond geven. Het paard moet dat wel toelaten en je moet het wel kunnen en ervoor zorgen dat het water niet uit de mond loopt!
Niet aan te raden is om de pil door het voer te geven; er zijn paarden die met hun gevoelige lippen keurig rondom de pil heen eten, maar er zijn er ook die hun voer dan helemaal niet meer willen omdat ze er iets ‘verdachts’ in gevonden hebben. Dan ben je nog verder van huis..
PREVENTIE:
![Afbeelding](http://i844.photobucket.com/albums/ab3/claud666/images1.jpg)
Zoals al eerder is gezegd zal geen behandeling de ziekte van Cushing genezen. De eigenaar van het paard met de ziekte van Cushing moet goed letten op de gezondheid van het paard en preventieve behandeling om mogelijk symptomen te kunnen voorkomen. Hieronder staan een aantal punten waar de eigenaar op kan letten:
Stress vermijden: door de hormonen die in de war zijn, hebben paarden met Cushing makkelijker last van veel stress.
Als dit voorkomen kan worden is dat alleen maar beter.
Een ‘thuis’ bieden waar het paard zich fijn voelt.
Aan een vast ritme houden, om stress te vermijden.
Het paard scheren als het zomer is en het paard zijn wintervacht niet kwijt kan raken, in de winter een deken gebruiken
als dat nodig is.
De huid en vacht goed controleren en verzorgen om huidproblemen te voorkomen.
Het gebit minstens één keer per jaar laten controleren.
Een strak ontwormingsschema aanhouden.
De hoeven in goede conditie houden, de hoefsmid regelmatig laten komen.
Een geschikt dieet voor het paard aanbieden (zetmeel- en suikerarm).
De laatste twee punten van het bovenstaande rijtje zijn van groot belang aangezien PPID vaak gepaard gaat met Insuline Resistentie en daardoor zowel diabetes-achtige klachten (te veel suikers/zetmeel) en hoefbevangenheid kan geven.
De diagnose ziekte van Cushing betekent niet het einde van het paardenleven, wel is het een ziekte die veel aandacht vraagt en kosten in gaan zitten, zonder dat het paard genezen kan worden. Daarom moet de eigenaar ook altijd in het achterhoofd houden eerlijk tegenover het paard te blijven en euthanasie te laten plegen als het niet meer gaat…
SUPPLEMENTEN EN HANDIGE EXTRA'S:
Naast medicatie is het van groot belang om het paard zo gezond als mogelijk te houden. Goede voeding met zo min mogelijk zetmeel en suikers, maar ook voldoende vitamines en mineralen zijn essentieel om de weerstand op peil te houden.
Diverse voerfabrikanten bieden tegenwoordig speciale producten aan met een laag suiker|zetmeelgehalte, deze zijn ook voor het PPID paard van belang aangezien deze aandoening vaak gekoppeld is aan Insuline Resistentie (IR) of dit mogelijk zelfs veroorzaakt. Bij het aanschaffen van voer moet je altijd even op de specificaties van de samenstelling kijken: suiker + zetmeelpercentages bij elkaar optellen en je weet waar je aan toe bent. Ideaal is een s|z percentage van 10% of lager.
Als het paard weinig op gras komt ( bv door geconstateerde insuline resistentie) dan is het zaak om vooral een aantal kernstoffen bij te voeren. Dit zijn:
Vitamine E
Omega 3 ( lijnzaad, lijnzaadolie maar vermijd combinatie-olie 3-6-9)
Eventueel voor oudere paarden Vitamine C ( ondanks dat het paard dit zelf ook kan aanmaken)
Bij gevorderd spierverlies ook Luzerne (zonder melasse!)
Een nota bene inzake Luzerne:
ECIR raadt inderdaad een overmatig gebruik van luzerne af maar dat heeft wel te maken met het feit dat in de VS over het algemeen heel wat anders gevoerd wordt dan in ons kleine landje. Ten eerste is het zo dat in maar bepaalde staten van de VS de grassoorten ( en dus ook het hooi) vergelijkbaar zijn met de soorten in ons kleine landje, maar in veel staten is gras nauwelijks voorhanden en wordt er vooral en soms alleen luzerne (alfalfa) als ruwvoer ipv hooi gegeven. Afgezien van de nadelen (scheve calcium-fosfor verhouding) heeft luzerne wel het voordeel van een hoog eiwitgehalte. Daarom ook de aanbeveling in de OP om paarden die erg veel spierverlies hebben door de PPID, luzerne bij te voeren. Bijvoeren dus om spierherstel te bevorderen.
Je kunt het ook weglaten als je paard of pony dagelijks voldoende weidegang heeft, maar het is wel een fijn product om bv supplementen in te mengen. Een paar handjes per dag is voldoende.
Een zgn. ‘Balancer’. ter aanvulling van vitaminen en mineralen is aan te bevelen, zeker als het paard weinig of geen weidegang krijgt .
Er zijn tal van poeders, pillen en drankjes die mogelijk de gezondheid van het paard kunnen ondersteunen maar in heel veel gevallen is de werking niet bij PPID bewezen.. om er een paar te noemen:
Monnikspeper
![Afbeelding](http://i844.photobucket.com/albums/ab3/claud666/monnikspeper-rond_11.jpg)
Monnikspeper voor de vrouw
Monnikspeper is een echt kruid voor vrouwen. Het is een krachtig kruid voor de typische vrouwelijke klachten voor de menstruatie. Ook vermindert het prikkelbaarheid en stemmingswisselingen bij de vrouw.
Voor brave monniken?
Monnikspeper staat bekend als een kruid voor vrouwen. Het schijnt wel de seksuele appetijt bij de man te verminderen.
Soms handig om in huis te hebben? Vandaar ook de naam monnikspeper. Monniken zouden het vroeger gebruikt hebben om zichzelf in de hand te kunnen houden. Bij vrouwen heeft dit overigens niet dit effect.
Toepassingen van monnikspeper
voor een goede maandelijkse periode
bij prikkelbaarheid
voor een goede gemoedstoestand.
https://www.pit-pit.com/
Bovenstaande tekst geldt voor mensen, maar aangezien monnikspeper lijkt te werken bij heftige hengstigheid bij paarden, en dus een hormoonregulerend effect kan hebben, kun je het proberen zolang het paard nog geen Prascend toegediend krijgt. Zoals hierboven vermeld is het los als poeder te koop bij Pit-Pit, maar het wordt ook specifiek voor paarden verkocht onder de merknaam Provarium Breeding... PB is echter pure monnikspeper en een stuk duurder dan los gekocht bij de kruidenwinkel!
Magnesium
Let op!! Paarden met een slechte nierfunctie mogen zonder advies van de dierenarts niet zomaar magnesium gegeven worden !!
Magnesium-citraat:
https://www.pharmahorse.nl/magnesium-paard.html
Magnesium chelaat van Paard Natuurlijk.
http://WWW.Paardnatuurlijk.nl vind je de rekensom voor de dosering.
Magnesium Oxide-Griess van de Welkoop
Paard heeft behoefte aan 0,015(basis)/0,030(werkend) gram magnesium per kilo lichaamsgewicht. Zie http://www.voervergelijk.nl/kennisbank/ ... -mineralen
Dan kan je uitrekenen hoeveel hij per dag zou moeten krijgen.
De magnesium van de Welkoop bevat 54,5% magnesium.
Mijn pony's wegen ongeveer 200 kilo per stuk -> 200 x 0,030 = 6 gram magnesium per dag. Dat betekent dus dat ik plusminus 14 gram moet voeren per dag om aan die behoefte te komen.
Voor jouw paard:
550kg x 0,03 = 16,5 gram magnesium per dag. Betekend dat je ongeveer het dubbele daarvan zou moeten voeren om aan de behoefte te voldoen. Tussen de 30 en 35 gram dus 5 x 6 a 7 gram = 30 tot 35 gram.
LET OP! dit klinkt als erg veel, maar de Griess is veel zwaarder dan bv de Chelaat van PN, op zicht is de hoeveelheid om en nabij gelijk.
Echinacea
![Afbeelding](http://i844.photobucket.com/albums/ab3/claud666/images.jpg)
Is een natuurlijke weerstandsversterker.
Hier zijn druppels, tabletten voor humaan gebruik beschikbaar van, maar er zijn zelfs al verschillende paarden varianten voor beschikbaar.
MSM ( zwavelverbinding)
Ter bevordering van soepel bindweefsel en gewrichten. Pijnstillend.
https://www.pharmahorse.nl/msm-paard.html
Een veel gestelde vraag is of het paard met PPID nog wel “bruikbaar” is. Welnu, afhankelijk van de algehele conditie van het paard is het antwoord natuurlijk “ja”.
Beweging en afleiding is een belangrijke factor in zowel de geestelijke als lichamelijke gezondheid van het paard, maar het is aan ons, de eigenaren, om goed in de gaten te houden dat we niet te veel vragen van het paard. Afjakkeren in een zware cross kan niet de bedoeling zijn, maar normaal dagelijks gebruik, lekkere buitenritten en een wedstrijdje rijden, waarom niet? Vooral oppassen met gevoelig lopen, hoefbevangenheid en spierbevangenheid. Vragen kan, maar overvragen niet.
Een mooie aanvulling op wat je hierboven kunt lezen, is de lezing (video) van dierenarts Gepco van Bokhorst. In deze video legt hij stap voor stap de oorzaak en behandeling van de ziekte uit; een aanrader om snel een goed beeld te krijgen van PPID en aanverwante aandoeningen als EMS of Insuline Resistentie: https://www.youtube.com/watch?v=qJYlcPz ... pp=desktop
Deze OP is samengesteld door Ohjajoh6 en Jannepauli. De informatie is met de grootst mogelijke zorg samengesteld uit veterinaire boeken, wetenschappelijke literatuur, de eigen opgedane kennis en ervaringen in de praktijk en de kennis van externe therapeuten en deskundigen. De informatie dient echter niet om de plaats van de arts in te nemen dus adviseren wij je om bij gezondheidsproblemen van je paard altijd contact op te nemen met je dierenarts.
BRONNEN, REFERENTIES EN VOETNOTEN:
http://www.gddiergezondheid.nl/diergezo ... ekten/ppid
http://www.gddiergezondheid.nl/diergezo ... e-van-ppid
http://www.gddiergezondheid.nl/diergezo ... k-van-ppid
http://ecirhorse.org/
http://ecirhorse.org/index.php/cushing-s-disease
http://recoveryeq.com/horse/cushings-syndrome
http://research.vet.upenn.edu/portals/4 ... l_2005.pdf